اصطلاح براى اين دسته ارائه نكرده‌اند . برخى با صرف‌نظر از كاربرد اين واژه در سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله براى پيروان حضرت على عليه السّلام ، گزارش منسوب به ابى مخنف را ، قديمىترين روايتى دانسته‌اند كه در آن سخن از « شيعه » به معناى پيروان و ياران على عليه السّلام و اهل بيتش عليهم السّلام آمده است . « 1 » در اين گزارش آمده است كه امام حسن بن على عليه السّلام به اهالى كوفه ، نامه‌اى نوشته و آنان را شيعيان خطاب كرده است . برخى نيز نامهء شيعيان كوفه در تسليت شهادت امام حسن عليه السّلام به برادرش امام حسين عليه السّلام را به عنوان قديمىترين سند ياد كرده‌اند . « 2 » البته اين ابهام و دشوارى در جست‌وجوهاى تاريخى ، به معناى ناديده گرفتن رواياتى كه در آنها از زبان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله سخن از حضرت على عليه السّلام و شيعهء وى به ميان آمده ، نيست . « 3 » ما بر اين باوريم كه توجه به اين روايات در جاى خود به پژوهش‌هاى شيعه‌شناسى كمك بيشترى مىرساند ، اما نمىتوان از وجود گروهى منسجم و عقيدتى با عنوان رسمى « شيعه » در زمان حيات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نيز سخن به ميان آورد . علاوه بر آن ، در مجادلات سياسى - مذهبى دهه‌هاى نخست نيز به ردّپايى از استناد و استشهاد به اين احاديث برخورد نشد . 3 . تعاريف گوناگون از واژهء « شيعه » به عنوان يك جماعت مذهبى شناخت معناى روشن و در پى آن ، تعيين مصداق مشخص از واژهء « شيعه » به عنوان فرقه‌اى خاص چندان آسان نيست . هيچ‌يك از نويسندگان قديمى و معاصر نيز

--> ( 1 ) . فيّاض ، عبد الله ، تاريخ شيعه اماميه ، ترجمهء حسين زرين‌فام ، ص 43 . ( 2 ) . جعفريان ، تاريخ تشيع در ايران ، ج 1 ، ص 19 . ( 3 ) . برخى از اين روايات را نك : سيوطى ، جلال الدين ، الدر المنثور ، ج 6 ، ص 589 ؛ گردآورى تعابير گوناگون از اين احاديث را بنگريد در : المعجم المفهرس لاحاديث بحار الانوار ، ج 7 ، واژهء « شيعه » و « شيعتك » .